
Office’in 2007’de tanıtılan “Ribbon” arayüzü nefretle karşılanmıştı, ama aslında veri odaklı tasarımın gizli kahramanı oldu
Kullanıcı arayüzünü (UI) tam doğru şekilde tasarlamak son derece zordur. Herkesi memnun etmek imkansızdır, ancak Microsoft, Office Ribbon arayüzüyle…
Kullanıcı arayüzünü (UI) tam doğru şekilde tasarlamak son derece zordur. Herkesi memnun etmek imkansızdır, ancak Microsoft, Office Ribbon arayüzüyle inanılmaz bir başarıya imza attı. Mevcut tüm seçenekleri içeren sade bir araç çubuğunu alarak şirket, Microsoft Word’ün her özelliğini kullanıcıyı bunaltmadan sunmak için yepyeni bir yaklaşım geliştirdi. Ben Ribbon arayüzünü 2007’de çıktığı andan itibaren tamamen benimsedim ve pek çok kişi bu yeni kullanıcı deneyimi (UX) yaklaşımından hoşlanmasa da, o zamandan beri veri odaklı tasarımın gizli kahramanı haline geldi.

Microsoft’ta 15 yıldan fazla süre çalışan ve Office, Outlook ve Windows’un kullanıcı deneyimini iyileştirmede rol oynayan Jensen Harris, 2008’deki bir sunumunda Ribbon’ın nasıl ortaya çıktığını anlattı. Office 2003’ün sorunu aslında basitçe “iyi olması”ydı. Kimse hakkında ciddi bir eleştiri yapmıyordu. Word düzgün çalışıyordu. Excel ise formülleri kullanmak için fazlasıyla yeterliydi ve eğitim hayatımın son yıllarında pek bir sorun yaşamadığımı hatırlıyorum. Tüm kolej Office 2003 ile donatılmıştı ve o zamanlar bu durum idare eder seviyedeydi.
Ancak Harris ve meslektaşları, Microsoft Office içindeki arayüzü iyileştirmenin yollarını düşünmeye başladılar. Arayüzün “aslında kullanıcılarımızı hayal kırıklığına uğrattığını ve mevcut kullanıcı arayüzünün ne kadar iyi çalıştığını aşırı derecede abarttığımızı” fark etmişlerdi. 2000’li yıllarda Office menü seçenekleriyle biraz daha şişkinleşmişti. Bu uzun listeler, daha da fazla seçenek açmak için genişletilebiliyordu. Bu pek iyi bir yaklaşım değildi, ancak Harris ve ekipleri yeni özellikler eklemeye devam etti.
O dönemde Format menüsünü açtığınızda karşınıza çıkan şey buydu. Evet, sadece beş seçenek vardı.
Harris, Windows 1.0 için geliştirilen Word hakkındaki kaydedilmiş sunumunda, “O dönemde Format menüsünü açtığınızda karşınıza çıkan şey buydu. Evet, sadece beş seçenek vardı,” diye belirtti. Yıllar ve Office sürümleri ilerledikçe Microsoft giderek daha fazla araç çubuğu ve özellik ekledi. Office 97 piyasaya çıktığında toplamda 18 araç çubuğuna ulaşmışlardı. Her yerde araç çubukları vardı: üstte, yanlarda ve hatta başka yerlerde. Office ciddi şekilde şişmişti ve acilen bir çözüm gerekiyordu.
IntelliMenus (menülerde gösterilenleri otomatik olarak ayarlayan… iğrenç bir sistem!) gelip geçtikten sonra Microsoft artık 30’dan fazla araç çubuğu ve sayısız görev paneli kullanıyordu. Durum karmaşıktı ve dikkatli olmazsanız Office uygulamalarınız sanki elektronik bir pop-up bombası patlamış gibi görünebilirdi. Microsoft’un bu gelişen soruna cevabı Ribbon (ve çok sayıda araştırma ile test) oldu.
Onlarca saatlik titiz araştırma
Microsoft, Office kullanıcılarının eşleriyle geçirdiklerinden daha fazla zamanı Word ve Excel ile geçirdiklerini fark etti. İnsanların Office’i kullanışını gösteren 10.000 saatten fazla video kaydı topladılar (bu gerçekten çok fazla görüntü demek). Temel şikayet, işlevlere erişim ve kullanım kolaylığıydı. İnsanlar, Microsoft’un Office uygulamalarına eklediği sayısız aracı nasıl en iyi şekilde kullanacaklarını bir türlü anlayamıyorlardı. Office kullanıcılarının mevcut arayüz ve kullanıcı deneyiminden güç almadıkları açıktı.
Harris (kelime oyunu yapıyor), Notepad’in öğrenilmesinin kolay olduğunu çünkü çok az seçeneğe sahip olduğunu belirtti. Basit bir menü yapısı sunuluyordu ve bir görevi hızlıca tamamlamak için her şeyin nerede olduğunu hatırlamak kolaydı. Aynı şey Word, Excel veya diğer Office uygulamaları için söylenemezdi. Bu durum, kısmen Ribbon’ın geliştirilmesine yol açtı: Office uygulaması içinde nelerin yapılabileceğini görmek için merkezi bir alan sunmak. Tüm komutlar için tek bir merkez.
İnsanlar kaydetme düğmesini kullanmıyor. İnsanlar Control-S kullanıyor. Herkes Control-S’i biliyor. Peki gerçekten mi? Zamanın %80’inde bu düğme araç çubuğundan tıklanıyor.
O dönemde üç milyardan fazla oturumdan veri toplanmıştı. Bu, Microsoft ekiplerinin insanların Office’i tam olarak nasıl kullandığını ve gözlerinde neyin gerekli olduğunu analiz etmek için daha fazla veri sağladı. Harris, veri noktalarını şöyle açıkladı: “Bir gün boyunca tıkladığınız tüm komutlar mı? Bu bir veri noktası. Bizim 6.000 tane böyle veri noktamız var. Ortalama belgeniz ne kadar uzun? Kaç e-postanız var? Bunların kaçını siliyorsunuz?”
Tüm uygulamalarda, Outlook hariç, en sık kullanılan komutun yapıştırma olduğu ortaya çıktı. (Outlook’ta ise en sık kullanılan komut silmekti.) Araştırma ve telemetri verilerinden bazı şaşırtıcı bulgular da çıktı. İlk bakışta, Ribbon içinde bir kaydetme düğmesine ihtiyaç duyulmayacağını düşünebilirsiniz. Harris, “İnsanlar kaydetme düğmesini kullanmıyor. İnsanlar Control-S kullanıyor. Herkes Control-S’i biliyor. Peki gerçekten mi? Zamanın %80’inde bu düğme araç çubuğundan tıklanıyor,” diye açıkladı.
Aynı durum geri al ve yapıştır komutları için de geçerliydi. Kısayollarını bildiğinizi düşündüğünüz komutlar aslında fare veya dokunmatik yüzeyle araç çubuğundan gerçekleştiriliyordu. Amaç, bir komutu gerçekleştirmek için gereken adım sayısını azaltmaktı. Düzenle > Dosya > Ekle yolunu izlemek yerine, ekibe içeriği belgeye eklemeyi basitleştirmek düştü. Ayrıca kullanıcı deneyiminin her uygulama içinde tanıdık hissettirmesi, ancak belirli özelliklere ve komutlara özel olarak uyarlanması gerekiyordu.
Harris’e göre, yeni sistemi göstermek için 25.000’den fazla görsel üretildi ve bu süreç yaklaşık 60 GB’lık prototip çalışması içeriyordu.

Ekip mevcut prototipleri incelemeye ve biraz farklı bir şey denemeye başlayana kadar bir sonuç alınamadı. Harris, “Boş bir tuval aldık, standart ve biçimlendirme araç çubuklarını içine yapıştırdık ve sonra bunların üzerine sekmeler çizmeye başladık. Ve şöyle düşündük: Peki ya araç çubukları arasında geçiş yapmanızı sağlayan sekmeler olsaydı?” dedi. Bu, Ribbon’ın temelini oluşturdu. Bazı ek düzenlemelerden sonra, sonunda elektronik bir ortaçağ parşömeninin sekme tabanlı bir versiyonu olan Ribbon ortaya çıktı.
Microsoft’un Office ekipleri içinde Ribbon’ın belki de yan tarafta yer alması gerektiği bile tartışıldı. Ancak daha fazla analizden sonra ekip, insanların uygulamanın üst kısmındaki arayüzü kullanırken daha rahat hissettiklerine karar verdi. Office 2007’deki arayüz değişikliği de tam o zaman gerçekleşti. Bu değişiklik büyük ölçüde veri odaklıydı ve defalarca yinelemelerden geçti; ancak Microsoft’un arayüzü değiştirmek için ne kadar veri kullandığının bir önemi yoktu: İnsanlar değişimi sevmezler.
Ama yeni endüstri standartları yarattı
Office 2007 için Microsoft’un uyguladığı değişiklikler karşısında tanıdığım Office uzmanlarının çıldırdığını belli belirsiz hatırlıyorum. Yıllardır edindikleri alışkanlıklar bir anda yok olmuştu. Her şey yeniden düzenlenmişti. Uygulama ile etkileşim kurma şekli ve ekran alanının kullanımı değişmişti ve mevcut iş akışları bozulmuştu. Yeni arayüze uyum sağlamak başlangıçta zor muydu? Kesinlikle. Sonunda bu değişimi takdir etmeye başladım mı? Elbette.
Microsoft, insanların Office’i nasıl kullandığını görmek için telemetri verilerine büyük ölçüde güvendi ve eklenen komut sayısının artmasına rağmen neredeyse kimsenin yeni özellikleri bulup kullanmadığını gördü. IntelliMenus gibi eski “çözümler” sorunu hafifletmekten ziyade daha da kötüleştirmişti. Çözüm, köklü değişiklikler gerektiriyordu. Ribbon, temel biçimlendirme araçlarını menülerin üç seviye derinliğine gömmek yerine doğrudan göz önüne serdi.
Ribbon sonunda Windows uygulamalarının yanı sıra bazı diğer yazılım türlerine ve rakip verimlilik paketlerine de yayıldı. Hatta LibreOffice’in bile Ribbon arayüzüne geçme seçeneği var. Geçmişte tartışmalı bir konu olsa da, Ribbon arayüzünün yazılım dünyası üzerindeki etkisini inkar etmek mümkün değil.
Yorumlar