
Harvard liderliğindeki ekip, yapay zekâ ile kuantum hesaplama alanını ilerletmek için 12 milyon dolarlık fon kazandı
On yıllardır Joshua ve Beth Friedman Üniversite Profesörü olan Mikhail Lukin, kuantum bilgi bilimi alanındaki en büyük keşiflerden bazılarının…
On yıllardır Joshua ve Beth Friedman Üniversite Profesörü olan Mikhail Lukin, kuantum bilgi bilimi alanındaki en büyük keşiflerden bazılarının şekillenmesine öncülük etti.
Şimdi ise bu çalışmaları hızlandırmak için yapay zekâyı kullanıyor ve ABD Enerji Bakanlığı’ndan 12 milyon dolarlık destek alan bir iş birliğine liderlik ediyor.
“Bilimsel Kuantum Hesaplama için Uygulama Odaklı Hata Düzeltme Kod Tasarımı” (ASQC) adlı proje, 9 Ekim’de duyurulan ve dünyanın en iyi süper bilgisayarlarını, deneysel tesislerini ve yapay zekâ sistemlerini birleştirerek Amerikan araştırma ve inovasyonunu ilerletmeyi hedefleyen Genesis Misyonu kapsamındaki 12 Faz II ödülünden biri.
Harvard Kuantum Girişimi’nin eş direktörü olan Lukin, projenin baş araştırmacısı. Lukin, Harvard fizikçileri Markus Greiner ve Susanne Yelin ile MIT, Cornell Üniversitesi, Los Alamos Ulusal Laboratuvarı, Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı, Sandia Ulusal Laboratuvarları, QuEra Computing (Lukin ve Greiner’in kurucu ortağı, Lukin’in ise baş bilim insanı olduğu şirket), NVIDIA ve Anthropic’teki araştırmacılarla birlikte çalışacak.
Üniversite Başkanı Alan M. Garber, “Bilimin en heyecan verici sorularından bazıları uzun süre ulaşılamaz gibi görünüyordu. Ancak kuantum hesaplama ve yapay zekâ, mümkün olanların sınırlarını genişlettikçe keşif engelleri hızla yıkılıyor,” dedi. “Mikhail vizyoner bir lider. Hem ilerlemeyi yönlendirmede hem de Amerika’nın bu hayati alandaki rekabet gücünü sağlamlaştırmada mükemmel bir iş çıkaracak.”

Mikhail Lukin’e göre kuantum bilgisayarlar sayesinde “evrenin daha önce hiç ziyaret etmediğiniz köşelerini keşfedebilirsiniz; tıpkı yeni bir teleskop gibi.”
Arşiv fotoğrafı: Veasey Conway/Harvard Personel Fotoğrafçısı
Bu federal ödül, Lukin ve meslektaşlarının temel araştırmalardan kuantum bilgisayarların inşasına kadar öncülük ettiği çalışmalara yeni bir iş birliği boyutu kazandırıyor. Lukin, üniversitelerin kuantum hesaplama araştırmalarında sık sık iş birliği yaptığını, ancak önde gelen akademik kurumların ulusal laboratuvarlar ve büyük şirketlerle ortak çalışma yapmasının daha nadir olduğunu belirtti.
“Bu durumda böyle bir iş birliği yaklaşımı gerçekten gerekli. Daha önce hiç kimsenin yapamadığı bir şeyi yaratmak istiyoruz,” dedi. “Tüm yardımı kabul edeceğiz.”
Proje, Lukin ve iş arkadaşlarının geçen yıl yayımladığı araştırmaya dayanacak. Bu çalışma, kuantum hesaplamanın temel bir zorluğu olan çevresel gürültü ve kuantum bilgisayarları oluşturan, doğası gereği kararsız olan kuantum bitlerinin (kübitler) sorununa odaklanmıştı. Kuantum hata düzeltme (QEC) yoluyla ekip, hataları o kadar azalttı ki, yeni kübitler eklemek hata sayısını artırmak yerine düşürmeye başladı. Bu da daha büyük ve karmaşık hesaplamalara yol açtı.
ASQC projesi, Enerji Bakanlığı’nın bilimsel sorunlarına uyum sağlayabilen, yapay zekâ destekli ve hataya dayanıklı bir QEC sistemi geliştirecek. Ekip, yapay zekâ modellerini kuantum simülasyonu, malzeme bilimi, kimya ve nükleer bilim alanlarındaki problemler için hangi hataların kritik olduğunu öğrenmeye eğitecek; bu problemlere özel kodlar ve kod çözücüler tasarlamak için yapay zekâyı kullanacak; sonuçları Harvard, MIT ve QuEra’daki donanımlarda test edecek.

Lukin, “Bu proje, faydalı ve hataya dayanıklı kuantum bilgisayarlar için bilimsel temeller oluşturma ve bu ilerlemeyi yapay zekâ kullanarak hızlandırma çabası,” dedi.
QuEra’nın Aquila adlı kuantum bilgisayarının iç görünümü. Fotoğraf: QuEra’nın izniyle
Ekibin üyeleri yapay zekâyı şimdiden uygulamaya koydu.
Nisan ayında yayımlanan bir ön çalışmada Lukin, Yelin ve meslektaşları, hesaplama sırasında hataları tespit eden bir sinir ağı tabanlı kod çözücü tanımladı. Bu sistem, hata oranlarını mevcut versiyonlara göre 17 kat daha düşürdü ve binlerce kat daha hızlı çalıştı.
QuEra ve Anthropic ile iş birliği içinde yapılan bir başka yakın tarihli çalışmada ise ekip, büyük dil modellerini kullanarak sayısal hesaplama, kimya, optimizasyon, kuantum simülasyonu ve sayı teorisi gibi alanlarda en gelişmiş kuantum devrelerini keşfetti.
Harvard araştırmacılarının yanı sıra, Enerji Bakanlığı’nın İleri Bilimsel Hesaplama Araştırması birimi tarafından yönetilen bu programın ortak araştırmacıları arasında MIT’den Vladan Vuletić, Soonwon Choi ve Hengyun “Harry” Zhou; Cornell’den Eun-Ah Kim; Los Alamos’tan Andrew Sornborger, Lukasz Cincio ve Michael McKerns; Lawrence Berkeley’den Wibe de Jong ve Costin Iancu; Sandia’dan Andrew Landahl, Riley Chien ve Kevin Thompson; QuEra’dan Nathan Gemelke ve Michael Gullans; NVIDIA’dan Krysta Svore ve Anthropic’ten Alek Kemeny yer alıyor.
Lukin için kuantum bilgisayar sadece başka bir bilgisayar değil, yepyeni bir bilimsel araç.
“Evrenin daha önce hiç ziyaret etmediğiniz köşelerini keşfedebilirsiniz; tıpkı yeni bir teleskop gibi,” dedi. “Bence daha büyük ve daha iyi kuantum bilgisayarlar inşa ettikçe, giderek daha fazla bilimsel keşif yapmaya başlayacağız.”
Ek olarak, yeni iş birliği düzeyi ve yapay zekâdaki gelişmelerle potansiyel büyümenin daha da katlanarak artabileceğini belirtti.
“Topluluğun son 40 yıldır kurduğu bu hayalleri ilk kez gözümüzün önünde, somut bir şekilde görebiliyoruz.”